Roman Dragane Tripković predstavlja zreo i važan doprinos savremenoj crnogorskoj književnosti jer tematizuje kolektivnu blisku prošlost, odnosno recentnu istoriju kroz intimnu, meditativnu perspektivu pojedinca. U središtu romana nalazi se civilizacijsko traumatično iskustvo, globalni događaj koji je imao univerzalne posljedice, ali je u svakoj sredini poprimio neke specifične oblike. Tek književna obrada omogućava da to traumatično iskustvo izađe iz sfere medijske uniformnosti i postane konkretno, lično i estetsko. Ako krenemo čitati njezin roman kao priču o krizi tokom pandemije, može nam promaći smisao raspada stabilnih granica identiteta u malim zajednicama, odnosno gubitak čvrstih granica: između grada i sela, čovjeka i životinje, intime i politike.
Godina 2020. ostavila je dubok trag na pojedinca jednako kao i na kolektivitet, ali u crnogorskoj književnosti i naučnom diskursu još uvijek nije dobila adekvatnu refleksiju. U romanu Dragane Tripković taj istorijski trenutak funkcioniše kao okvir, slično ulozi kuge u Bokačovom Dekameronu; dakle, kao pokretački okvir unutrašnjih procesa, osim u jednoj epizodi u kojoj glavna junakinja postaje dio političkih procesa, zauzimajući politički stav iz kojeg kritički opisuje događaje.
Kako su te traume preoblikovale ljudske živote i iskustva, ostalo je pitanje na koje kao društvo nijesmo dovoljno dobro davali odgovore. Umjesto javne debate uslijedilo je potiskivanje. Naši strahovi odloženi su za neka „dalja pokoljenja“, bez jasne nade da će biti imenovani ili razriješeni. Izolacija je postala istovremeno utočište i prijetnja, bijeg u samoću koja je tih mjeseci bila i lična i kolektivna, a nerijetko i bijeg u autodestruktivne mehanizme zaborava. U tom ambijentu strah od Drugog nije bio nesvjestan, već glasan i postojan, „kao udaljeni plotun u crnoj noći“.
Značaj ovog romana za malu zajednicu kakva je crnogorska prevazilazi njegovu tematsku aktuelnost. U prostoru koji je, kako bi rekao Ištvan Bibo, opterećen istorijskim zakašnjenjima u formiranju države i nepoklapanjem etničkih i političkih granica, pitanje identiteta neminovno je nestabilno i fluidno. U Lovištu samoće ta fluidnost nije politička metafora, nego lično, egzistencijalno iskustvo: roman se čita kao prelazak između grada i sela, urbanog i prirodnog ambijenta, ali i kao prelazak između ljudi, pa čak i između čovjeka i životinje. Te granice, tvrđe i od državnih, oblikuju unutrašnje svjetove likova. Međutim, roman Dragane Tripković od početka do kraja se čita kao jedan tragičan, svakodnevni prelazak između fluidnih granica grada i sela, urbanog ambijenta i prirodnog staništa, i najtragičnije između samih ljudi.
Likovi iz grada i sela prikazani su kroz njihove unutrašnje borbe i međusobne predrasude. Kontrast između sela i grada koji se opisuje u romanu je površan i pojavan, dok u svojoj suštini njezini likovi iz grada, uronjeni u svoje društvene fenomene droge, seksa, naizgled praznih života, podjednako usamljeni i tragični kao i njezini seljani koji se boje boleštine iz grada dok piju rakiju: „Mi smo sigurni u našoj maloj zajednici.”
Naratorka, ujedno i glavna junakinja romana, je novinarka koja istražuje regionalnu koruptivnu aferu sa respiratorima, nosilac tog fluidnog, hibridnog identiteta u kojem se prepliću grad i selo, urbano iskustvo i prirodno okruženje, koji prekoračuje granice sigurnosti. U njenoj perspektivi ti prostori nijesu suprotstavljeni. Ti su prostorimeđusobno uslovljeni, sa svim izazovima, napetostima i ljepotama koje takva dvoznačnost nosi.
Lirski subjekt prepoznatljiv iz poezije Dragane Tripković u ovom romanu sazrijeva u meditativnog pripovjedača u prvom licu, koji se suočava sa velikim globalnim događajem unutar vlastitog, zatvorenog svijeta. Kako radnja napreduje, tako se i glas pripovijedanja produbljuje: od emotivne percepcije stvarnosti ka promišljenom, gotovo kontemplativnom sagledavanju ličnih, ali i tuđih i kolektivnih trauma. Taj glas je autentičan, poetičan, povremeno i mističan. Taj glas je i tihi bunt protiv pasivnog prihvatanja granica i zaključavanja: “Nikome nijesam pripadala. I to nepripadanje bilo moj jedini luksuz”. Roman priziva neoromantičarski impuls povratka prirodnom i primordijalnom prostoru, nalik estetskim reakcijama na društvene lomove nakon velikih istorijskih prevrata. Međutim, kod Tripkovićeve taj povratak nije idealizacija, nego pokušaj ponovnog uspostavljanja smisla u vremenu krize. Otuda se ovaj tekst može čitati i kao simptom šire poetike koja se nakon 2020. godine oblikuje u crnogorskoj književnosti-poetike introspekcije, povlačenja u prirodu i zavičaj, te tihog otpora zbog gubitka individualne slobode.
Hronotop sela u romanu oblikovan je kao prostor u kojem se brišu hijerarhije među bićima. Čovjek i životinja dijele isti okvir postojanja, ali i istu konačnost. U toj fabularnoj liniji virus ne pravi razliku — podjednako pogađa lovačke pse i ljude, stare i mlade — čime se relativizuje antropocentrična iluzija o izuzetnosti ljudske sudbine. U takvom svijetu lov, kao najstarija ljudska praksa za preživljavanje, dobija višestruko značenje. U romanu on je instrument introspekcije i način preispitivanja identiteta i mjesta čovjeka u prirodnom poretku, borbe za opstanak koja prerasta u smisao života u borbi između lovca i lovine, nešto poput Hemingvejovog romana Starac i more.
U paralelnom urbanom hronotopu motiv lova konstituiše se malo drugačije, ali jednako paradoksalno. Roman priziva urbano nasilje i potrebu za pripadanjem, moć i ranjivost, zatim otvara prostor za dublje promišljanje odnosa između subjekta i svijeta koji ga okružuje. Priroda, kao i grad, nijesu dekor niti romantična kulisa. Priroda i grad su prostori u kojima se njena egzistencijalna napetost pretače u tekstualnu subverziju. Lov postaje oblik izdržljivosti, način podnošenja egzistencije.
Roman Dragane Tripković moguće je smjestiti u komparativni niz sa djelima kao što su Jutro i veče Juna Fosea, Tkanje života Tomasa Vulfa, a prije svega sa romanom Pan Knuta Hamsuna. Međutim, intertekstualna ravan romana ne iscrpljuje se u tim paralelama. Važan sloj čine i Fanteovi romani, koji se pojavljuju kao dio mladalačkog čitalačkog iskustva protagonistkinje. Tako se komparativni horizont teksta uspostavlja dvostruko, spolja, kroz estetske srodnosti, i iznutra, kroz formativna književna iskustva same protagonistkinje. Najbliža paralela ostvaruje se upravo sa Hamsunom. U Panu poručnik Glan živi u šumi, lovi i uspostavlja gotovo mističnu vezu sa prirodom. Između njegove unutrašnjosti i pejzaža kojim se kreće postoji osjetljiva, lirska simbioza. Ipak, kod Hamsuna ta povezanost ostaje krhka i na kraju se raspada, potvrđujući nemogućnost trajnog sklada između čovjeka i svijeta.
Kod Dragane Tripković odnos prema prirodi nosi drugačije značenje. Pripovjedački glas pronalazi prostor autorefleksije. Priroda je ambivalentno utočište i mjesto suočavanja. Tu se javlja element koji njen tekst razlikuje od nordijske ozbiljnosti, a to je suptilni, gotovo neprimjetni “tugaljivi humor” koji iznenada bljesne usred teške atmosfere. Njezin humor ne razgrađuje tragičnost, on je produbljuje, stvara distancu koja omogućava preživljavanje, momenat koji vas nasmije u tom ambijentu, pogotovo urbanom, u kojem humor izgleda sasvim nevjerovatno kao śeme paradjza staro pedeset godina iz kojeg nikne plod.
Iako se na prvi pogled može učiniti da roman idealizuje život na selu i prirodu suprotstavlja dekadenciji urbanog ambijenta, Tripkovićeva izbjegava takvu pojednostavljenu opoziciju. Njezini likovi, bilo da dolaze iz ruralnog prostora ili iz gradske elite obilježene hedonizmom, drogom i potrošačkom estetikom, podjednako su izloženi unutrašnjim lomovima i stalnim prelascima granica. Grad nije prostor dekadencije (“Tako su dirljivi konji na asfaltu”), niti je selo prostor moralne čistoće; oba ambijenta funkcionišu kao pozornice na kojima se razotkrivaju ljudske slabosti. Istodobno, u tim prostorima nastaju i svojevrsni kultovi i rituali, trenuci intenziteta koje protagonistkinja doživljava kao lične klimakse priče, gradske žurke i seoske proslave, časovi u kojima se iskustvo karnevalski uzdiže iznad svakodnenice i poprima obredni karakter.
Autorka pokazuje rijetku narativnu pravednost. Svakom liku dopušta da bude dosljedan vlastitoj logici, bez ideološkog presuđivanja, osim u jednoj spomenutoj epizodi. Ta sposobnost da se i najproblematičnijem liku omogući unutrašnja istina asocira na definiciju dobre literature koju Tomas Man iznosi u Razmatranjima nepolitičnog čovjeka — književnost u kojoj čak i đavo ima pravo dok govori. Njena proza pokazuje istu poniznost prema fenomenu postojanja, bilo da se ono odvija u šumi ili u penthausu, gdje se ljudske duše zatvaraju jednako kao u najdubljoj samoći prirode.
Kratki roman Lovište samoće otvara višeslojni prostor tumačenja, od međugeneracijskih odnosa i suočavanja sa sopstvenom mladošću, do kulturnih i socioloških refleksija o identitetu, pejzažu i mentalitetu. Na relativno malom prostoru Tripkovićeva uspijeva da sabije gustu mrežu značenja: poetski intoniran jezik, odnos pisca i društva, napetost između roditelja i đece, fragmente anegdota i legendi, autentične crnogorske prostore i ljude, koji su nosioci autentičnog iskustva.
U kondenzaciji priče leži snaga ovog kratkog romana. On potvrđuje da savremena crnogorska proza može biti istovremeno intimna i društveno relevantna, lokalno ukorijenjena i univerzalno razumljiva. Ako su čitalačka uputstva dozvoljena, može se preporučiti da ovaj roman ne treba čitati kao zapis o vremenu izolacije, već tekst koji pokazuje da književnost i dalje ima sposobnost da artikuliše ono što naše društvo paradigmatski potiskuje. Time Tripkovićeva potvrđuje da književnost malog jezika, poput crnogorskog nije periferija. Roman Lovište samoće možda iznad svega pokazuje da je crnogorska savremena književnost u 21. vijeku, važan prostor u kojem se globalna iskustva mogu oblikovati sasvim autentično i univerzalno, što djeluje kao da do ovog romana nije bio slučaj.
