Milorad Popović: Fašizam, nemoć i zablude
Crnogorci su krivi jer misle da je Crna Gora njihova Crna Gora
Radovan Zogović
Fašizam je u svojoj osnovi sistematsko negiranje, tlačenje, asimilacija ili fizičko uništavanje jednog nacionalnog, kulturnog, religijskog, jezičkog entiteta. I bez velikih istorijskih reminiscencija i traženja ideoloških geneza, postoji mnoštvo dokaza o tome da se danas i ovdje, sprovodi organizovano zatiranje crnogorske nacionalnosti, kao ključnog agensa nezavisne i suverene države Crne Gore.
Priroda fašizma je takva da on sam sebe – i kad bi htio – ne može kontrolisati, i samo ga potpuni vojni ili politički poraz može pacifikovati. Velikosrpska ideologija, uprkos strašnih gubitaka devedesetih godina prošlog vijeka nije potpuno poražena, njeni protagonisti i dalje misle da su ciljevi bili korisni i legitimni, a da je poraz samo splet međunarodnih okolnosti i unutrašnjih slabosti. U tom kontekstu, „gubitak“ Crne Gore 2006. godine smatraju najvećim nacionalnim porazom: pogubnijim od onih u Hrvatskoj i na Kosovu. Jer, u svim planovima i strateškim dokumentima, od Ilije Garašanina do Aleksandra Vučića, Crna Gora je zbog izlaska na Jadransko more, Njegoša, pet vjekova crnogorskog otpora Osmanskoj imperiji, kada je srpska istorija tabula rasa, esencija zamišljenog „srpskog sveta“.
Riječju, danas je na djelu nastavak politike mijenjanja nacionalno-političkog bića Crne Gore – drugim sredstvima – pošto nijesu uspjeli pokušaji državnih udara 2015. i 2016. godine, u režiji ruskih i srpskih obavještajnih službi. Đukanovićeva vlast nije imala sposobnosti i odlučnosti da uhapsi domaće kolovođe propalog ustanka Andiju Mandića i Milana Kneževića, te procesuira sveštenike i kaluđere SPC, koji su u manastiru Ostrog čekali žandarmerijskog generala Dikića, vođu paravojnih formacija. Ovo je osokolilo velikosrpske zavjerenike da se ponovo organizuju na litijama 2020. godine, i pobijede na izborima 30. avgusta 2020. prijeteći još jednom nasiljem ukoliko ne osvoje vlast. Dakle, danas je na djelu revanšizam Mandića i ostalih rusko-srpskih zavjerenika, u maniru starih nacifašističkih i komunističkih revolucionara, koji nijesu praštali ostacima starog režima kad su se dokopali vlasti. Riječ je o prepoznatljivom scenariju: preko tužilaštva i sudija, koji su sad u njihovim rukama, nalažu hapšenje i političku eliminaciju svojih starih protivnika.
Preciznije govoreći, aktuelni režim u Crnoj Gori, prema propagandnim, ekonomskim i represivnim metodama, dosta je nalik onome što je Francisko Franko koristio u gušenju nacionalnih prava Katalonaca i Baska. Zato se sistematski marginalizuju i eliminišu svi indikatori i protagonisti crnogorske kulture, države, nacionalnog identiteta. U Skupštini Crne Gore, A. Mandić, predsjednik parlamenta umjesto državne zastave drži srpsku trobojku, s odgovornih funkcija iz službi bezbjednosti i odbrane, kao i prosvjete i kulture, smjenjuju se nacionalni Crnogorci-indipendisti.
Riječ je, ipak, o jednoj specifičnoj vrsti kolonije, u kojoj posebnu, to jest, najvažniju ulogu, ima Srpska pravoslavna crkva. Uticaj SPC je presudan u mnogim domenima društvenog djelovanja, naročito u kreiranju kulturne politike, prosvjete i medija: klerikalizacija javne scene je bez presedana kad su u pitanju savremena evropska društva, uključujući Rusiju i Srbiju. Sljedbenici SPC, Ministarstvu kulture, javnom medijskom servisu, i ostalim institucijama, marginalizuju i eliniminišu sve što im u estetskom, svjetonazorskom, nacionalnom smislu nije blisko. Pogotovo kad su u pitanju kulturni projekti i stvaraoci koji pripadaju crnogorskom kulturnom krugu. U pitanju je klerikalizacija društva homeinijevskog, iranskog tipa, u kojima su mule čuvari revolucionarnih tekovima. Ovo zorno potvrđuje nedavni istup popa Mijaila Backovića, bivšeg vojnog specijalca i saradnika Putinovih paravojnih jedinica – koji prijeti članovima aktuelne Vlade da će ih razvlastiti ukoliko ne budu potpuno i u svemu slijedili i slušali ideologe i aktiviste litija, srpske klerikalne revolucije, koja ih je dovela na vlast.
U toj naizgled haotičnoj kohabitaciji izvanjskih obavještajnih službi, kriminalnih klanova, crkve i oficijelnih političara, koja je stvorena u litijama, tzv. Moleban revoluciji, vodi se razuđena propagandno-politička kampanja, protiv istaknutih političara, intelektualaca, novinara, društvenih djelatnika, koji se onda hapse, bez iole ozbiljnih indicija o počinjenim krivičnim djelima. Motivi ovih progona djelimično su osvetnički – inicirani su od pojedinaca iz kriminalnih klanova koji su povezani s Mandićem i Bečićem i djelovima policijsko-tužilačke hunte – ali, njihova glavna svrha je u tome da proizvedu opšti strah i nesigurnost, da svaki crnogorski indipendista, svaki protivnik „srpskog sveta“ u Crnoj Gori, pomisli da je on sljedeća meta, i da bi mogao popiti čašu M. Katnića, S. Čađenovića, B. Jovanića, Jelene Perović, P. Boškovića, A. Mijailovića, Nena Kaluđerovića…
Konfuzija, strah i nemoć suverenista
Onda, kakva je dosadašnja reakcija političke i intelektualne elite suverenističkih Crnogoraca? Kako to da se u današnjoj nezavisnoj Crnoj Gori, članici NATO i kandidatu za EU, nesmetano sistematski diskriminišu pripadnici relativno većinske nacije koji su 2006. godine glasali za državnu nezavisnost? Zašto se u javnom govoru opozicionih političkih i intelektualnih uglednika, tek sporadično, s vremena na vrijeme, ne govori jasno i direktno o fašizaciji Crne Gore? Posredni govor, fraziranje, dosjetke i opšta mjesta koja se danas najčešće čuju u kritici režima su neproduktivni, i upravo ohrabruju velikosrbe da što hitnije i brutalnije završavaju svoje mračne naume. Jer, onemogućavanja povratka na vlast indipendističkih stranaka za koje većinski glasaju Crnogorci je sekundarno pitanje. Primarni cilj je konačno rješenje crnogorske nacije, to jest: „Crnogorci su problem: nema Crnogoraca nema problema.“
Dakako, Vučić, Porfirije, M. Bećković, zajedno s rektorom Božovićem, Mandićem, Bečićem, i ostalim aktivistima „srpskog sveta“ ne mogu poslati Crnogorce u svemirskim kapsulama na Mars, niti im dati imanja i žandarmerijske uniforme da čuvaju srpstvo na Kosovu i u Makedoniju, što je bio neostvareni plan kralja Aleksandra i Srpskog kulturnog kluba, pa su recentne zamisli da kombinacijom propagande, ucjena, korupcije, kulturnom i obrazovnom edukacijom, koja je u potonjih tridesetak godina smanjila za dvadeset postotaka broj nacionalnih Crnogoraca, ovu nacionalnu zajednicu svedu na folklornu grupu poput Bunjevaca, Cincara, Goranaca.
Što to sprječava opozicione javne djelatnike da eksplicitno kažu kako je danas magnum crimen zapravo nezavisna Crna Gora, i da su krivi svi koji su učestovali u obnovi „slučajne države“ i u afirmaciji „izmišljene crnogorske nacije“? Zašto se ne iznose jasni dokazi o tome da režim podstiče govor mržnje prema nacionalnim Crnogorcima, a istovremeno se kritike velikosrpstva od strane suverenista kvalifikuju kao verbalni delikti, čak rušenje ustavnog poretka? Zašto opozicija ne traži skupštinska kontrolna saslušanja Mandića, Bečića, Abazovića, Novovića, V. Radonjića, P. Šukovića… o njihovim vezama s kriminalnim klanovima, na osnovu objavljenih Skaj aplikacija, koje se upravo koriste kao glavni dokazni materijal za hapšenje bivših funkcionera!?
Pasivnost, strah, nekompetentnost ili izvjesna kolaboracija opozicije još više čudi zbog toga što je ovaj režim nesposoban, njegovi beogradski pokrovitelji u vječitom previranju i haosu, a Moskva u sukobu s NATO. I upravo slabost suverenista daje legitimitet Andriji Mandiću, nepravomoćno osuđenom za pokušaj državnog udara: dopustili su da im šefuje u Skupštini Crne Gore, uprkos tome što ne poštuje državnu zastavu i Ustav Crne Gore. K tome, ćutnja parlamentarnih stranaka na hapšenje i progon Katnića, Čađenovića, Lazovića, Jelene Perović, V. Vukotića, B. Jovanića, B. Vujovića, Z. Vukčevića, Nena Kaluđerovića… osokolilo je policijsko-tužilačku huntu, odnosno njihove šefove u Moskvi i Beogradu, da krenu u konačni obračun sa svima koji su na njihovom spisku inkriminisanih imena.
Elem, čelnici opozicije na neki način su slijedili logiku onog njemačkog socijaldemokrate, koji u vrijeme nacizma nije reagovao na hapšenja Jevreja i komunista, a kad je policija došla za njega više nije imao ko da ga brani. Neiskusni lideri i njihovi savjetnici, koji nemaju minimalno opoziciono iskustvo, nijesu shvatili da ćutnjom ili stidljivim reagovanjem na politička hapšenja i sami postaju „lake mete“. Nedavni sudski procesi protiv dvojice potpredsjednika crnogorskog PEN centra, inkriminacija telefonske komunikacije Milivoja Katnića, s pet novinara i jednim piscem, bili su uvod za hapšenje biznismena Mijailovića, suvlasnika TVE. Optužba protiv Mijailovića, koja se temelji na njegovim privatnim odnosima s opozicionim novinarima, bjelodano svjedoči da je riječ o inkriminisanju verbalnog delikta političkih protivnika režima kao teškog krivičnog djela napada na ustavni poredak, što je nesumnjivo uvod u svojevrsnu diktaturu klerofašističkog tipa.
Može se u narednom periodu očekivati, da će se proširiti lista inkriminsanih, hapšenih, sudski procesuiranih opozicionara. Jer, svakom građaninu, pogotovo onima koji ne pripadaju „srpskom svetu“, treba staviti do znanja da sadašnja nezavisna Crna Gora nije stvorena na osnovu volje građana, nego je to bio projekat jednog kriminalnog kartela, na čelu s Milom Đukanovićem. U tom kontekstu nije slučajan ni izbor aretiranih biznismena i političara, koji su bliski Đukanoviću. Dritan Abazović je najavio „superfinale“, koje bi moglo značiti hapšenje glavnog protagoniste crnogorske državne samostalnosti. Na taj način bi pritvrdili svoju glavnu tezu: da je Crna Gora jedina evropska država koja je stvorena zbog kriminalnih, a ne zbog istorijskih, kulturnih, nacionalnih i političkih razloga. To jest, nelegitimno je stvorena i nesposobna je da egzistira kao demokratska država.
Što da se radi?
Onda, što da se radi? Je li nužno na ljutu ranu metnuti ljutu travu? Jer, jedan organizam napadnut smrtonosnom bolešću ima dvije oprečne reakcije: bori se svim silama za opstanak ili se predaje. I u crnogorskom slučaju proevropskim suverenistima ostaje da se bore svim sredstvima, za svoja kolektivna i individualna prava, sukladna Univerzalnoj deklaraciji o ljudskim pravima, ili da se linijom manjeg otpora odreknu sopstvenog identiteta – „ko sam ja, ko smo mi“ – koji su na određene načine suštastveni pripadnicima svih nacija.
Svaki otpor velikosrpstvu zaslužuje pohvalu, ali samo organizovani otpor može spriječiti asimilaciju Crnogoraca i očuvati građansku suštinu društva i države. Otpor, dakle, mora biti uporan, inteligentan i kreativan, jer ogromna je razlika u brojnosti i resursima između onih koji atakuju na crnogorsku samobitnost i onih koji brane svoja elementarna prava. Zato svaka javna reakcija suverenista mora pogađati suštinu, takoreći centar problema. U tom smislu nužno se odreći i doktrinarnih zabluda: prije svega nekritičkog jugoslovenstva i komunizma, koji je 1989. godine završio u savezu sa Slobodanom Miloševićem i Vojislavom Šešeljom. Svojevrsni je paradoks da mejnstrim savremene crnogorske nacionalne retorike maltene zanemaruje, stavlja u drugi plan, bezmalo hiljadugodišnju državnost u predjugoslovenskom periodu, dok su sve ostale male balkanske i evropske zemlje kojima je osporavana nacionalnost i pravo na samoopredjeljenje, izmišljale ili uveličavale istorijsku državnost. (O ovome, kao i drugim anomalijama nacionalne odbrambene strategije, opširnije sam pisao u nedavno objavljenoj knjizi Lovćenski feniks.)
Velike nacije imaju pravo na zablude, jer će ih ovako ili onako preživjeti. Za male nacije strateške pogreške su često kobne, bez mogućnosti ispravke. U ovom slučaju važno je znati da su Crnogorci u potonjih sto godina, nakon gubitka državne samostalnosti 1918. doživjeli karakternu i mentalitetsku transformaciju: ratnici, avanturisti, pjesnici, postepeno su se reciklirali u partijske vojnike, birokrate, trgovce. (Njegoš bi rekao: „Postadoše lafi ratarima“.) Riječ je o bizarnom epilogu jednog komplikovanog i kompleksnog razvoja, koji je u potonjih par stotina godina obilježila dvojnost: od vremena islamizacije dijela Crnogoraca, borbe guvernardura i mitropolita, sukoba aneksionista i suverenista između dva svjetska rata, četnika i partizana, do potonjih raskola nakon raspada titoističke Jugoslavije.
Svojevrsno ideološko „ispiranje mozga“ kombinovane velikosrpske i komunističke ideologije uzrokovalo je otuđenje naše elite od temeljnih kulturnih i istorijskih vrijednosti – najviših nacionalnih kreativnih, duhovnih i istorijskih postignuća – koje su u drugoj polovini 19. i početkom 20. vijeka doživjele i međunarodnu afirmaciju, pa i divljenje čuvenih evropskih državnika, pjesnika, naučnika, humanista. Veliki istorijski, kulturološki i vrijednosni diskontinuitet, provincijalizacija Crne Gore, kontinuirani odlazak najdarovitijih ljudi u druge sredine, pretežno u Beograd, presudno su uticali da nacionalna svijest velikog broja naših savremenika, i među nominalnim intelektualcima, bude kolebljiva, bez strasti, lišena dubljih emocionalnih i duhovnih osjećanja. Ni poslije poraza 2020. godine, crnogorska suverenistička elita nije izvukla adekvatne pouke, i zato se nalazi u zrakopraznom prostoru: bez nacionalnog programa, odbrambene strategije i saveznika, iako je Crna Gora članica NATO i kandidat za Evropsku uniju!
Stari Crnogorci su bili ratnici iz bajke, koji su inspirisali Voltera, Puškina, Tenisona, Garibaldija, Gledstona, Ficdžeralda… ali nije stvorena kultura građanskog, kulturnog i nacionalnog otpora, disidentstva. U nagativnom smislu se recikliraju najgori oblici tribalizma, kroz kult ličnosti i obožavanje vlasti. (Crna Gora je bila jedina socijalistička republika u Drugoj Jugoslaviji koja nije imala antikomunističke disidente. Zapravo imala je samo jednog, koji je dva puta bio u zatvoru: jednom, jer je rekao da je Tito ruski a drugi put američki špijun.) Nedostatak disidentskog iskustva i kratkovjeka tradicija i kreativna potkapacitiranost kulturnih i obrazovnih insitucija, prije svega državnog univerziteta i akademije nauka, presudno su uticali na razvoj političke misli i društvene aktivnosti. Nedostatak nacionalnog programa, koji se temelji na najvišim tradicijskim vrijednostima, a uz to je dovoljno kompetentan i kreativan da anticipira glavne savremene fenomene i kontroverze, ključni su limit prozapadnih suverenista. Odnosno njihove nemoći da na osnovu najboljih stvore borben i koherentan političko-ideološki pokret, koji će biti proaktivan i prepoznatljiv i izvan uskih crnogorskih međa.
Stoga, treba se paralelno oslobađati naslijeđenih doktrinarnih zabluda – koje su najopasnije od svih zabluda – i graditi duh otpora, građanskog i nacionalnog. U ovom Pokretu otpora participirale bi političke stranke, mediji, organizacije za ljudska prava, esnafska umjetnička udruženja, istaknuti intelektualci, privrednici, društveni aktivisti iz zemlje i inostranstva. Pokret otpora mora imati cjelovitu strategiju djelovanja i jasne prioritete. Ali, da bi taj Pokret, s nasljeđem kakvo ima i s mentalitetom Crnogoraca, koji je sklon sektaštvu i prekomjernoj sujeti – Crnogorci su naslijedili sujetu svojih prethodnika, koja se u kontekstu političkog višestranačja pretvara u sektaštvo, ali ne i fizičku hrabrost svojih predaka – stvorio jednu koherentnu proaktivnu strukturu, koja će efikasno koristiti komparativne prednosti državno-pravnog statusa i vanjsko-političke konjukture, pored ostaloga, mora imati sposobno i ambiciozno vođstvo. Skučena geografija Crne Gore, malobrojnost njene populacije, bezobzirnost onih koji pretenduju na njen državni subjektivitet i nacionalnu samobitnost, sugerišu da politički vođe suverenista moraju biti ambiciozni i pretenciozni, lišeni kompleksa niže vrijednosti, po uzoru na Crnojeviće i Petroviće Njegoše, koji su se pretenciozno nametali vladarima i njihovim doglavnicima u velikim zemljama. Takođe se intelektualna klasa treba osloboditi uvriježenih ideoloških stereotipa i kompleksa niže ili više vrijednosti, provincijskih predrasuda i forsiranja osrednjosti. Jer, samo je kompetentnim promišljanjem moguće ići ukorak s novim izazovima, koji zahtijevaju koncipiranje cjelovitog nacionalnog programa.
Suverenističke političke stranke, građanske i nacionalne provinijencije, trebaju stvoriti široku koaliciju, na platformi kojom su pobijedili 21. maja 2006. godine.
Prozapadna demokratska koalicija treba se temeljiti i na strateškim postulatima, primjerenim novim geopolitičkim okolnostima, koji će se ovaplotiti u Deklaraciji o nezavisnoj, suverenoj, građanskoj, multikulturnoj, proevropskoj Crnoj Gori.
Potrebno je formirati Nacionalnu fondaciju za kulturu i medije, da bi se očuvala minimalna kulturna produkcija, kao i opstanak prodemokratskih medija, koji će biti pod sve većim pritiskom velikosrpskog režima.
Izvan Crne Gore brojčano živi još jedna Crna Gora. Riječ je o građanima koji su emocionalno povezani s domovinom, i spremni su da se angažuju u potpori prodemokratskim snagama u Crnoj Gori. Stoga treba formirati Crnogorski kongres, nadstranačku organizaciju, u kojoj bi participirala udruženja iz dijaspore, zajedno s političkim i kulturnim subjektima iz domovine.
Organizacije za ljudska prava, koje su dio međunarodnih asocijacija, Crnogorski PEN centar, Crnogorski helsinški komitet, te udruženja pisaca, umjetnika i novinara, trebaju biti važan segment pokreta otpora, kroz koordinisane akcije, saopštenja, izjave, performanse, protestne književne večeri, pravljenje dosijea, na crnogorskom i engleskom jeziku, o kršenju ljudskih prava u „balkanskoj Bjelorusiji“.
Matica crnogorska, sukladno temeljnim načelima na kojima su formirane sve slovenske matice, treba se transformisati u kulturni pokret. Stoga MC mora biti prisutna u svim djelovima Crne Gore, pa i u mjestima gdje su nacionalni Crnogorci znatna manjina.
Relevantni činioci Pokreta otpora trebaju formirati zajednička konsultativna tijela koja će koordinirati različite aktivnosti, u zemlji i inostranstvu.
S obzirom na to da je situacija u Crnoj Gori „ispod radara“ međunarodnih institucija i javnosti, trebalo bi napraviti plan međunarodnih aktivnosti, kao i formiranja specifičnih kulturno-diplomatskih predstavništava koji će parirati režimskoj propagandi. U tom smislu posebnu pažnju treba obratiti na – Veliku Britaniju, Italiju, Hrvatsku, Češku i Poljsku – koje zbog tradicionalnih, susjedskih ili geopolitičkih razloga imaju specifičan interes za Crnu Goru.
Velika Britanija odavno nije globalna politička sila, ali ima možda najsposobniju diplomatsko-obavještajnu mrežu. U tom kontekstu, Mediteran je i dalje jedan od britanskih političkih prioriteta, što se očitovalo i kroz tradicionalno britansko prisustvo na Gibraltaru, Malti, Kipru, te neostvarene planove da se njene trupe u Drugom svjetskom ratu iskrcaju na jugoslovensku stranu Jadrana. U današnjim okolnostima, s obzirom na to da je Srbija vodi isključivo prorusku politiku London bi se mogao odreći stare prosrpske politike i pokazati specifičan interes za malu jadransku državu. Italija, manje-više slijedi američku vanjsku politiku, ali tradicionalne veze Rima s Cetinjem, s nešto većim angažovanjem suverenista mogle bi ponovo oživjeti staro interesovanje i simpatije za prekomorskog susjeda. Hrvatskoj zbog najmanje tri razloga odgovara Crna Gora kao suverena, prozapadna država, nije pod kontrolom Beograda. Jer, nacionalna zajednica Hrvata je u procesu nestanka, u Boki Kotorskoj je vrijedna katolička kulturno-istorijska baština na koju pretenduju Srbi, i granica dubrovačke regije s Crnom Gorom će biti mnogo sigurnija, ukoliko je prozapadna opcija na vlasti u Podgorici. U Češkoj još uvijek postoje tragovi starog kulturnog panslavizma, koji je imao prema Crnoj Gori posebnu empatiju. Tako je i Vaclav Havel u procesu osamostaljenja Crne Gore, bio jedan od rijetkih evropskih državnika koji je javno podržao crnogorsku nezavisnost. Konačno, Poljska postaje nova evropska velesila, i Varšava ima posebni senzibilitet prema zemljama koje takođe ugrožavaju velikoruske pretenzije.
Stara narodna poslovica kaže: „Učinjenom poslu nema mane.“ No, da se ne bi ponovile stare greške u osmišljavanju odbrambene strategije, nužno je utvrditi strateške i doktrinarne greške. Analiza stanja nacije mora biti obuhvatna, lišena emocija, s kratkoričnim i dugoročnim prioritetima. Treba predvidjeti sva scenarija – povoljna i nepovoljna – pa i najgora: koja sugerišu da bi nekom novom geopolitičkom trgovinom mogla ponovo nestati Crna Gora. Ovo bi sugerisalo da se treba pripremiti za otpor u još težim okolnostima, da se prioriteti s ekskluzivno državnih pitanja trebaju više usmjeriti na nacionalni opstanak Crnogoraca. U svakom slučaju, ukoliko se nekim spletom okolnosti stubokom ne promijeni odnos snaga, to jest, ukoliko prozapadna suverenistička koalicija ponovo ne dođe na vlast, ekonomska, kulturna i nacionalna diskriminacija nacionalnih Crnogoraca biće sve brutalnija.
Već su im oduzeli najvažnije simbole državnosti i duhovnosti: Cetinjski manastir koji nije bio samo centar Crnogorske mitropolije nego i sjedište svjetovne vlasti, dakle, neupitni nacionalni stžer, danas je tvrđava najcrnjeg velikosrpstva, iz koje se neprestano emituju neprijateljske poruke prema crnogorskoj naciji i državi. Tzv. temeljnim ugovorom Crnogorcima su oduzete čak i seoske crkve koje su njihovi preci vjekovima gradili, pa i groblja u kojima su sahranjivani. Treba očekivati i nove najavljene i nenajavljene brutalne atake na nacionalni identitet i dostojanstvo Crnogoraca: ponovno postavljanje kapele Aleksandra Karađorđevića na Lovćen, kao i srbiziranje ostalih simboličkih indikatora koji Crnogorce čine samobitnom nacijom. Na kraju treba očekivati inicijative o službenom ukidanju crnogorske nacionalnosti, kao što je to bilo u doba Prve Jugoslavije.
Zato nema više vremena za improvizacije, impresionističke opservacije i lamentiranja. Nužan je novi, borbeni duh koji će revitalizovati stare agense crnogorskog slobodoištućeg genija, koje treba prilagoditi osnovama političke borbe u savremenim okolnostima. Savremeni Pokret otpora treba utvrditi prioritete, hijerarhiju, koordinaciju i podjelu zadataka. Zato na čelu Pokreta otpora ne mogu biti aktivisti nevladinih organizacija niti slobodni intelektualci, koji nemaju mehanizme da sprovedu određene ideje. U uslovima nominalne parlamentarne demokratije otpor moraju predvoditi političke stranke i njihovi lideri. Jer organizovane političke stranke imaju najveće resurse, konačno i programsku obavezu da aktivno sprovode političke ciljeve koji su zapisani u njihovim osnivačkim dokumentima.
S druge strane, elementarna logika sugeriše da se u sadašnjim okolnostima, kad velikosrpska ideologija razara sve činioce crnogorskog društva i države, nužno odreći uskostranačkih promišljanja i konjuktura, koje po svaku cijenu teže za povećanjem stranačkog rejtinga. Jer, u najoptimističkijim prognozama, i u regularnim izbornim uslovima, u odvojenim listama, DPS, ES, Markovićeve i Adžićeve stranke, suverenisti ne mogu dosegnuti četrdeset posto podrške birača. Dakle, svaka stranačka politika je gubitnička, razorna za jedinstvo i konsolidaciju antivelikosrpskog bloka, osuđena na status quo ili daljnju eroziju suverenističkog bloka, o čemu rječito svjedoči stanje stvari nakon 30. avgusta 2020. godine. ( Da su suverenisti nakon gubitka izbora 2020. godine napravili tzv. vladu u sjenci, bilo bi mnogo lakše održati suverenističko jedinstvo, pa i otežati namjere vođa stranaka nacionalnih manjina da paktiraju s velikosrpskim strankama.)
U tom smislu važno je odbaciti i druge pogubne iluzije:
Neće neko drugi izvan Crne Gore, umjesto onih koji su na referendumu izborili državnu nezavisnost, braniti tekovine 21. maja 2006. godine. (Samo robovi traže da ih drugi brane.)
Zapadne zemlje će podržavati Spajića, i nekog njegovog nasljednika, dok god im se velikosrpski i proruski režim otvoreno ne suprotstavi, u onih nekoliko stvari koje predstavnici velikih zemalja Zapada smatraju važnim. Jer, njihovo interesovanje za Crnu Goru je površno, oportunističko, sračunato da drži status quo, uz to je i kontaminirano srpsko-ruskom propagandom. Crna Gora je, u sadašnjem odnosu unutrašnjih i vanjskih odnosa snaga, za Zapad od dugorazednog značenja.
Režimska koalicija – kojoj su se nedavno pridružile stranke manjinskih naroda – stvorena je u režiji Moskve i Beograda, i nijedan subjekt koji je nakon Moleban revolucije inaugurisan u Ostrogu od Amfilohija Radovića neće ući u koaliciju s DPS-om.
Obnavljanje suverenističke koalicije od stranaka, udruženja i pojedinaca koji su bili dio referendumskog bloka za nezavisnost, neophodno je i zato da se napravi jasna diferencijacija i među manjinskim narodima. Jer, većina građana bošnjačke i albanske nacionalnosti još uvijek ne podržava ideologiju „srpskog sveta“.
Velike zemlje Zapada obratiće pažnju na Crnu Goru, i unekoliko će podržati prozapadne suvereniste, samo ukoliko nacionalni Crnogorci, i pripadnici manjinskih naroda koje nijesu zaveli i korumpirali Ibrahimović i Đeljošaj, nedvosmisleno pokažu, da će svim sredstvima, i po svaku cijenu, braniti svoja nacionalna prava i državnu nezavisnost.
Crna Gora s trijumviratom Mandić-Bečić-Spajić, nikad neće ući u Evropsku uniju, sve i da im Brisel širom otvori vrata. Jer, najmanje dvojica od pomenute trojke su agenti Moskve i Beograda, koji aktivno rade na destrukciji države, i njeno utapanje u „srpsko-ruski svet“.
Da zaključim, bitka za Crnu Goru se nastavlja, svim sredstvima. Kao što je to uvijek bilo u potonjih sto osamdeset godina. Njen konačni ishod umnogome će zavisiti od toga jesu li suverenisti izvukli adekvatne zaključke iz svojih dosadašnjih grešaka i poraza. Jesu li stvorili održivu strategiju za koju su potrebni ljudi s drugačijim obrazovanjem, senzibilitetom i motivima. Važno je ponoviti: danas borbu za crnogorsku samostalnost i slobodu predvode osrednji duhovi, s malim ambicijama i sitnim kalkulacijama i pojedinačnim interesima. Pojedinačni, sebični interesi gotovo uvijek su određeni nedostatkom imaginacije, i sposobnošću da se dijalektički misli, to jest da se vidi šira slika problema, što im zaklanja i planove za budućnost. (Ovu konstataciju potvrđuju činjenice da niko od suverenista nema plan djelovanja za sedmicu dana.) Duh osrednjosti je uvijek bio smrtonosan za opstanak ovog malog naroda okruženog raznim neprijateljima. Ovo su razumjeli Stari Crnogorci, čiji se razlog postojanja gradio na vrijednostima čojstva i junaštva: vječitog takmičenja sa sobom i drugima. Elem, čojstvo i junaštvo ne govori kakvi su Crnogorci u stvari bili, nego o tome da ih je agonalni duh tjerao da se pokazuju boljim nego što uistinu jesu. Ovo je bio ključni razlog zbog čega su se uvijek, i u najmračnijim vremenima, odnekud javljali pregaoci koji su u novim nuždama nalazili pokretače za nove sile.
Budućnost Crne Gore je, ipak, i danas u rukama Crnogoraca. Sadašnjoj političkoj i intelektualnoj eliti glavni zadaci borbe za opstanak biće naizgled unekoliko jednostavniji, zbog boljeg državno-pravnog statusa i vanjskopolitičkih odnosa snaga nego, na primjer, 1858, 1918. ili 1996. godine. Iako se oni danas umnogome razlikuju od svojih predaka, za koje je Đuzepe Garibaldi govorio da njihova hrabrost čini čast čovječanstvu.
