Crnogorski književnik Željko Stanjević, nakon kraće bolesti, 12. februara 2009. godine preminuo je u Beogradu, u 47. godini života.

Podgorica, 09.12.2004.Promocija knjigeS.Fatic------za art, na 2

Stanjević je rođen 1962. godine u Nikšiću, a posljednju deceniju živio je i radio u Beogradu. Pisao je kratku prozu i romane, i bio član Crnogorskog društva nezavisnih književnika. Objavio je knjige “Pauk s jednim okom”, “Sanjivi nagon”, “Evropa, knjiga prva” i “Prećerivanja”.

Po Stanjevićevim tekstovima izvođene su predstave širom Crne Gore i Srbije, a komad “Sanjivi nagon”, koji je nastao prema istoimenoj Stanjevićevoj priči, izveden je i na “Sterijinom pozorju”.

Stanjevićeva kultna knjiga “Prećerivanja”, objavljena 2004. godine u izdanju CDNK, kod čitalačke publike uživala je status svojevrsne enciklopedije crnogorske svakodnevice. S druge strane, autohtoni diskurs i odnos Stanjevićev prema jeziku postali su nezaobilazna tema svim tumačima, i inostranim i domaćim, najnovijeg perioda crnogorske književnosti.

U jednom intervjuu, datom povodom objavljivanja knjige “Prećerivanja”, Stanjević je ironično saopštio kako kao pisac “nema nikakvu viziju”.
– Popovima i političarima ostavljam da se njome bave. Pisci su loši vizionari, oni najveći, kao što su i vizionari loši pisci. Realizam i pragmatizam civilizacije je sumanuto nadmoćniji od svega što se nalazi u knjigama, “prećerano” nadmoćniji! Ona nam nudi neslaganje sa bilo kakvim “prećerivanjem”, ponuda koja je bezrezervno prihvaćena, ali bez odgovora na pitanje da li je neophodno “ne prećerivati”. A da li je “registar životnih pojmova i pojava” u jednom ili drugom, boga pitajte, taj će već naći sredinu, neko kompromisno rješenje, kad se pojavi potreba, kazao je tom prilikom Stanjević.

Odlaskom Željka Stanjevića crnogorska književnost izgubila je dragocjenog stvaraoca, istinskog posvećenika riječi.
K.V.
Izvor: Nezavisni dnevnik Vijesti
————————————————
PODSJEĆANJE

Željko Stanjević, autor knjige ”Prećerivanje” objavljene u izdanju CDNK
Pisci su loši vizionari

Poslije knjiga priča ”Pauk s jednim plavim okom”, ”Sanjivi nagon” i ”Evropa”, književnika Željka Stanjevića, nedavno je objavljena nova knjiga ”Prećerivanja” u izdanju Crnogorskog društva nezavisnih književnika. Od književne kritike, djelo je ocijenjeno kao zanimljivo i neobično. Knjiga se sastoji od kratkih priča praćenih fusnotama i citatima. U skladu sa naslovom ”Prećerivanja” i naslov svake priče je u augumentativu.
– Naslov mi se učinio, upravo u ovom, još uvijek dijalektološkom obliku, adekvatnim simbolom onog što nas ograničava od nastanka, a oslobađa knjigu, do nestanka. U skladu s njim su i augmentativi, prenaglašene riječi – naslovi, pseudobuntovničko ponavljanje, uvod u uobičajeno, koje će se pretvoriti u neku vrstu čuda.

Zanimljiva je forma koju ste izabrali za svoje priče. Rekli ste da namjerno izbjegavate poeziju?
– Ne izbjegavam poeziju, već ona mene. Forma je proistekla iz samih priča, jednostavno sam je prihvatio, najviše zbog kratkoće i beskrajnosti, odnosno kratke beskrajnosti, ili beskrajne kratkoće.

U pričama krećete od proizačne stvari da bi na kraju poentirali nekim univerzalnim značenjima, tako da je teško otrgnuti se od utiska jake simbolike i višeslojnosti vaših priča.
– Simbolika je prisutna u pričama, dok višeslojnost gradim na drugom nivou – opštem. Jedan sloj su priče, drugi je njihov kontrapunkt u fusnotama, a treći su citati iz Biblije – spadala, tek da zasmetaju svojim začinima. Veza između tih slojeva se ostvaruje pokušajem ironijskog i nesigurnog “poentiranja” – da li prećerujemo kada do kraja prihvatamo sve što se dešava (Miško u fusnotama), ili, pak, kada do kraja odbacujemo tu istu prikazu, razvlačeći je, u oba slučaja, do krajnjih granica zamišljenog i podnošljivog (u pričama). Prihvatanje onog što jeste kao da je ono takvo zato što nije moglo biti drugačije, i kao da se začelo u nekim “višim sferama”, nedostupnim ljudskoj svijesti i fikciji, prepoznaje se u bezimenim likovima, čija su jedina odrednica slučajni incidenti, koji vremenom postanu potrebne pojave – ikone.

Željko Stanjević

Kada se dođe do kraja knjige, čitalac ima osjećaj da je prošao kroz registar životnih pojmova i pojava. Kakvu ste viziju izrazili kroz knjigu?
– Nikakvu viziju! Popovima i političarima ostavljam da se njome bave. Pisci su loši vizionari, oni najveći, kao što su i vizionari loši pisci. Realizam i pragmatizam civilizacije je sumanuto nadmoćniji od svega što se nalazi u knjigama, “prećerano” nadmoćniji! Ona nam nudi neslaganje sa bilo kakvim “prećerivanjem”, ponuda koja je bezrezervno prihvaćena, ali bez odgovora na pitanje da li je neophodno “ne prećerivati”. A da li je “registar životnih pojmova i pojava” u jednom ili drugom, boga pitajte, taj će već naći sredinu, neko kompromisno rješenje, kad se pojavi potreba.

Funkcija fusnota? Zašto završavate knjigu “citatčinama”?
– Zato što hrišćanska civilizacija inače sve svodi na citat. A fusnote? Pa u njima je Miško, mučenik i svetac. Glavni lik. One su možda najprozaičniji, ali i najbitniji dio knjige, onaj, danas i uvijek, popularni “stvarnosni”, “ispovjedni” model, i u književnosti i u mesijanstvu.

Jezik se nameće kao bitno odredište Vaše poetike. Možete li nam objasniti funkciju takvog jezika?
– Jezik je iznad svega, ako ovo nije prećerana fraza, u ”Pogovorčini” se malo egzaltirano bavim sopstvenom nemoći da jezik iskoristim do kraja. Za “važnije”, riječi, kao svijet, porodica, bog, kraj, najveći problem bijaše nedostatak odgovarajućih pandana i sinonima sa onim iznijansiranim razlikama, koje svaka riječ nosi sa sobom. I psovke su dio toga, ne vidim suštinsku razliku između psovke i gospodine ili demokratija ili moral ili vjera, sem u onome koliko se dobro poigravaju svojom prazninom, prazninom papira, i prazninom uopšte.

Priča ”Sanjivi nagon” je doživjela dramatizaciju i njenu postavku u Kraljevskom pozorištu ”Zetski dom”.
– “Sanjivi nagon” je nastao prije petnaestak godina. U dramatizaciji istog teksta reduciran je prostor. Ostao je voz kao simbol, likovi su dobili i pretpriču, u ludnici. Krug se zatvara dilemom – da li su oni ludaci koji makar u snu putuju do plaže, sunca, mora, ili su pak oni koji jesu na plaži, ispod sunca, pored mora, ne shvatajući da u njima čuči ludilo – nagon. Tekst nameće pitanja – ko od koga zavisi: prošli od sadašnjih, sadašnji od budućih, budući od prošlih, prošli od budućih, budući od sadašnjih, sadašnji od prošlih, i ko koga uništava?

Marina Vukotić
izvor: Republika, Online izdanje za dan 02.12.2004.

Podijeli.

Postavi odgovor