Kosana Radojević: Rijetka i potrebna knjiga

(Dragan Šobajić: Klavirska muzika. O stvaralaštvu, izvođaštvu
i pedagoškom radu istaknutih muzičara)

Prof. dr Dragoljub Dragan Šobajić, pijanista i muzički pisac, autor je niza knjiga iz istorije i teorije pijanizma. Jedna od njih, Klavirska muzika. O stvaralaštvu, izvođaštvu i stvaralačkom radu istaknutih muzičara, pojavila se 2018. godine u izdanju Udruženja muzičkih i baletskih pedagoga Srbije. Ova knjiga sastavljena je od 25 poglavlja, odnosno tematski raznorodnih tekstova nastalih kao Šobajićeva predavanja studentima na fakultetima muzičke umjetnosti, na predmetima Istorija i teorija pijanizma i Metodika nastave klavira. Sve te tekstove povezuje – klavirska muzika. Autor sâm u kratkom predgovoru iznosi svoju motivaciju zbog čega se bavio određenim pitanjima. On kaže da ga je inspirisala činjenica da za neka pitanja koja je postavljao sebi nije mogao pronaći odgovarajuće odgovore u literaturi koju je pronalazio ili ako je odgovore i pronalazio u nekim knjigama, oni ga nijesu zadovoljavali. Na kraju knjige nalaze se i zanimljivi dodaci: Katalog Bahovih djela za žičane instrumente s klavijaturom i Šumanovi savjeti mladom muzičaru. Od 25 poglavlja 14 je prvi put objavljeno u ovoj knjizi. Odabrana literatura sadrži 40 jedinica, uglavnom na engleskom i ruskom jeziku. Među korišćenim autorima nalaze se Paul Badura Škoda, Feručo Buzoni, Alfred Brendel, Artur Šnabl, Konrad Volf, i drugi značajni muzički pisci. Od ranijih knjiga Šobajićevih, kojima je obogatio našu muzičku literaturu, treba pomenuti: Temelji savremenog pijanizma (1996) i Slušanje zamišljenog – eseji iz klavirske muzike: Betoven, Šopen, Brams (1999). Pored ove dvije, pet publikacija Šobajić je posvetio pojedinim stvaraocima i pijanistima: Feručo Buzoni – pijanista (1987), Franc List – stvaralac i izvođač (1993; 2001), Bahovi sinovi (1999), Dušan Trbojević – portret umetnika (2003) i Bela Bartok –kompozitor, pijanista i pedagog (2011). O svojim knjigama Šobajić zaključuje da one obuhvataju tri povezana pristupa muzičkom djelu, odnosno njegovoj reprodukciji: s ugla kompozitora, izvođača i pedagoga.
U prvim poglavljima knjige Klavirska muzika. O stvaralaštvu, izvođaštvu i stvaralačkom radu istaknutih muzičara Šobajić se bavi klavirom kao instrumentom i njegovom društveno-istorijskom ulogom, a zatim teorijski razmatra prirodno i temperovano štimovanje i opisuje mentalne tehnike slušanja klavirskog tona; tu su i tekstovi istoriografske prirode o razvoju aparata za snimanje zvuka i o muzičkim autografima i redakcijama. U poglavljima od 8. do 15. autor donosi oglede o Johanu Sebastijanu Bahu i njegovim sinovima Karlu Filipu Emanuelu Bahu i Johanu Kristijanu Bahu, đe posebnu pažnju posvećuje njihovim djelima za žičane instrumente s klavijaturom i njihovom izvođačkom i teorijsko-pedagoškom radu. Od 16. do 18. poglavlja Šobajić razmatra mogućnosti izvođenja Hajdnovih Sonata, piše o Mocartovim klavirskim koncertima, varijacionim ciklusima i umjetnosti improvizacije. Poglavlje 19. Šobajić je posvetio irskom pijanisti i kompozitoru Džonu Fildu i njegovim nepravedno zaboravljenim nokturnima za klavir. U dvadesetom poglavlju nalazi se tekst o Šumanovom pedagoškom radu, u kome Šobajić donosi izvode iz njegovog članka „Domaća i životna pravila mladog muzičara“. Riječ je o 68 Šumanovih uputa mladim muzičarima kako da se vladaju i kako da prilaze muzici. Šobajić ove savjete klasifikuje na etičke i estetičke. Među 12 etičkih uputa autor prvo ističe onaj u kojem Šuman kaže: „Zakoni morala takođe su i zakoni umetnosti“. U 21. poglavlju autor se bavi uticajem pisca, slikara, kompozitora i muzičkog kritičara Ernsta Teodora Hofmana na Šumanovo stvaralaštvo i nalazi glavnu dodirnu tačku između ova dva umjetnika u isticanju ličnog, subjektivnog osjećanja, što je Šuman naročito ispoljio kroz svoje klavirske minijature. U 22. i 23. poglavlju autor se bavi Šopenom i njegovim nikad objavljenim pedagoško-teorijskim rukopisom „Nacrt metoda“. U ovom rukopisu Šopen donosi osnove škole klavira i razmatra bitne elemente klavirske tehnike, ali i elemente muzičke estetike. On tu iznosi ideju jedinstva svih vidova klavirske tehnike i pedagoške metode rada s početnicima. Šobajić izdvaja problem postavke ruke na bijelim i crnim dirkama, onako kako ga vidi Šopen, afirmišući njegov pristup u odnosu na današnje pedagoške metode. Na kraju knjige, u 24. i 25. poglavlju, Šobajić donosi koncizan prijegled doprinosa pijanizmu kompozitora-klavirista, istaknutih predstavnika epoha, u četiri i po vijeka dugoj istoriji umjetnosti klavirske interpretacije.
Posebno bih se osvrnula na dva analitična poglavlja: „Prirodno i temperovano štimovanje“ i „Doprinosi vodećih kompozitora-klavirista izvođačkoj umjetnosti“. U odjeljku „Prirodno i temperovano štimovanje“ Šobajić je detaljnije objasnio revolucionarnu inovaciju za vrijeme baroka – temperovano štimovanje i matematički izrazio razliku između prirodnog i temperovanog štimovanja. Polutonovi u temperovanom štimovanju ne mogu da se izraze razlomkom dva cijela broja, već samo iracionalnim brojem (decimalnim) čija je vrijednost približna, a polutonovi u prirodnom štimovanju mogu se izraziti razlomkom dva cijela broja. Na taj način je harmonija dovedena do prijatne auditivne percepcije i omogućeno ravnopravno korišćenje svih tonaliteta prilikom komponovanja. Prije nego što se odlučio za temperovano štimovanje, Bahu su osnova za komponovanje bili tonaliteti samo do četiri predznaka. Ostaje otvoreno pitanje: zašto tzv. prirodno štimovanje ne donosi harmonski sklad ljudskom uhu, odnosno zašto matematička simetrija ne odražava osjećaj harmonije.
U dva posljednja odjeljka knjige „Doprinosi vodećih kompozitora-klavirista izvođačkoj umjetnosti“ i „Posljednji kompozitori – pijanisti“ Šobajić na subliman i pristupačan način donosi prijegled najznačajnijih inovacija istaknutih kompozitora-klavirista razvoju umjetnosti pijanizma i prijelomne momente koji su obilježili istoriju klavirskog izvođaštva. Ovaj koristan i zanimljiv tekst sabira djelatnost osam grupa kompozitora-klavirista koji su izvršili presudan uticaj, a to su: engleski virdžinalisti, francuski klavsenisti, barokna trojka, Bahovi sinovi, bečki klasičari, romantičarska četvorka, modernisti i veliki individualisti 20. vijeka. Kao primjer doprinosa možemo navesti novinu francuskog baroknog kompozitora i klavseniste Fransoa Kuprena koji je uveo sviranje na instrumentu sa svih deset prstiju.
Nova knjiga Dragana Šobajića, iako je nastala kao niz predavanja studentima muzičkih akademija, po svojoj fragmentarnoj stukturi, informativnosti, pristupačnosti i svježini stila, privlačno je štivo za širu publiku koja se zanima muzičkim temama. Šobajić nije tek interpretator literature koja se o pijanizmu pojavljuje u svijetu jer način na koji tretira otvorena pitanja kojima se bavi svojom složenošću daleko prevazilazi potreban nivo predavanja. On koristi naučni metod i svojim opservacijama otvara niz problema pokušavajući da na njih odgovori. U kritici je primijećeno da je ovakva stručna literatura o pijanizmu rijetka i potrebna, što podiže vrijednost autorovog napora.

Podijeli

Komentari su suspendovani.