EKSKLUZIVNO! Vladimir Jovanović: Kralj Nikola I u ogledalu austrijske karikature

Austrougarsku ratnu propagandu – uključujući priloge likovnih umjetnika – protiv Kraljevine Crne Gore istraživao sam prethodnih godina, te neke nalaze o tome publikovao. Povodom vojnoga osvajanje Lovćena januara 1916. god, tj. kapitulacije Crnogorske vojske, nastale su slavodobitne slike ili karikature. Nemam podatke koliko je radova, konkretno tim povodom, naručena ratna propaganda, a koliko spontana inspiracija austrougarskih umjetnika. Kroz štampu i izložbe, ti radovi su dobili široki publicitet i veličali su slavu K. und K. (Kaiserlich und Königlich) armije i njenih zapovjednika. Oni su svjedočanstvo sa kolikom je euforijom austrougarska javnost dočekala osvajanje Lovćena i slom Kraljevine Crne Gore – jedine države koju je u tome ratu Austro-Ugarska samostalno uspjela okupirati.

No, bečka anticrnogorska propaganda, postojala je godinama prije početka Velikoga rata, a u njoj je perjanica humoristički neđeljnik Die Muskete (izvorno: Humoristische Wochenschrift Die Muskete), pokrenut 1905. god. Izlazio je u Beču, svakoga četvrtka, do 1941. godine. Bio je moderno dizajniran i luksuzno štampan. U odnosu na vanjsku politiku Beča, uređivačka politika Die Muskete je na zvaničnoj liniji Habsburga, tj. Austro-Ugarske carevine.

Iz te, K. und K. optike, karikiraju se, do početka Velikoga rata pretpostavljeni, a od tada i stvarni, ratni neprijatelji. Među njima su Crna Gora i Crnogorci, tj. personifikacija crnogorska – Nikola I Petrović Njegoš.

Dostupno mi je nekoliko relevantnih studija o doprinosu Die Muskete demonizaciji vanjskih K. und K. neprijatelja. Na primjer, Neprijatelj. Nacionalni stereotipi  u karikaturama iz Prvoga svjetskog rata na primjeru humorističkoga neđeljnika „Die Muskete“, disertacija Kristijana M. Kelera, odbranjena 2008. na Bečkome univerzitetu. Popis ratnih meta karikaturista Die Muskete, uključuje, liše Crne Gore, takođe Rusiju, Srbiju, Francusku, Veliku Britaniju, Belgiju, Japan, Italiju, Portugal, Rumuniju, SAD, Grčku.

Nikola I je predstavljan kao pohlepni grandoman, ruski satelit. Imenuju ga rusifikovanim imenom Nikita. Uz sultana Abdula Hamida II, bugarskoga cara Ferdinanda I, grčkoga kralja Đorđa I i sprskoga kralja Petra I, klasifikuju ga u monarhe ozloglašenih „balkanskih načela“.

Ismijavana je Nikitina finansijska zavisnost od Rusije, ali i intronizacija za kralja, kada ga porede sa reinkarnacijom dvorskih luda. Preko njega, fiksira se, kroz pranje ruku u lavoru krvi, skupa sa ruskim carem Nikolajem II i kraljem Srbije, navodna umiješanost crnogorska u sarajevski atentat!…

Većina karikatura je, dakle, objavljena u kontekstu veoma poznatih istorijskih događaja: austrougarske aneksije Bosne i Hercegovine i aneksione krize (1908-1909), proglašenja Kraljevine Crne Gore (28. avgusta 1910), te Prvoga i Drugoga balkanskoga rata (1912-1913), Prvoga svjetskog rata. Međutim, nekoliko karikatura koje objavljujem, izuzetak su, jer, za laičku javnost, imaju za povode ne toliko poznate istorijske događaje.

Kompletirane podatke o anticrnogorskoj propagandi, kroz karikature neđeljnika Die Muskete, uključujući i reprodukciju ukupno 20 karikatura, sa njihovim prijevodima na crnogorski jezik, te o autorima karikatura, objaviću u narednome broju časopisa Ars.

Neke od tih karikatura – njih ukupno osam, preko sajta Otvorenoga kulturnoga foruma, savremenoj crnogorskoj javnosti premijerno predočavam…

SLIKA 8 SLIKA 7 SLIKA 6 SLIKA 5 SLIKA 4 SLIKA 3 SLIKA 1 (1) SLIKA 2

Podijeli

Komentari su suspendovani.